Historia Katolickiego Stowarzyszenia Filmowego
im. św. Maksymiliana Marii Kolbe
oraz Międzynarodowego Katolickiego Festiwalu Filmów
i Multimediów „Niepokalana” A.D.
Międzynarodowy Katolicki Festiwal Filmów i Multimediów „Niepokalana” ma swoje korzenie w latach osiemdziesiątych XX wieku, w realiach Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. W czasach, gdy wolność słowa i niezależna działalność medialna były ograniczane, powstała potrzeba stworzenia przestrzeni, w której twórcy mogliby dzielić się wartościami chrześcijańskimi, patriotycznymi i narodowymi. Stąd też w 1981 roku reż. Romuald Wierzbicki po raz pierwszy zorganizował pielgrzymkową grupę „filmowców”, która powstała w ramach grup 270. Pieszej Pielgrzymki Warszawskiej w „żółto-białej” 17-tce prowadzonej przez jezuitę, o. Huberta Czumę. Pielgrzymki twórców stały się tradycją i odbywały się rokrocznie. Uczestnicy tejże pielgrzymki brali również udział w comiesięcznych spotkaniach formacyjnych pod opieką OO. Jezuitów w Radomiu i Księży Pallotynów w Warszawie.
Następnie w grudniu 1983 roku podczas VI Walnego Zjazdu Stowarzyszenia Filmowców Polskich reż. Romuald Wierzbicki wystąpił z wnioskiem o powołanie Katolickiego Zespołu Filmowego, który to wniosek został przyjęty większością głosów. Kilka miesięcy później doszło do zawiązania nieformalnej Grupy Filmowców Katolickich. Grupa ta rozpoczęła swoją działalność przy Stowarzyszeniu Apostolstwa Katolickiego w Warszawie za zgodą Prowincjała Pallotynów, ks. Czesława Parzyszka SAC. Grupa przyjęła wówczas imię św. Maksymiliana Marii Kolbego. 9 czerwca 1984 roku w Domu Księży Pallotynów w Warszawie odbyło się spotkanie inauguracyjne, na którym obecnych było 28 twórców filmowych, a wśród nich 13 zawodowych reżyserów filmowych. We wrześniu tego roku wystosowano pismo do Komisji Episkopatu ds. Środków Społecznego Przekazu o zaakceptowanie nazwy grupy, o przyjęcie pod opiekę duchową Kościoła oraz zaakceptowanie ojców duchownych w osobach ks. Feliksa Folejewskiego SAC oraz o. Huberta Czumy TJ. Od 1986 roku opiekunem duchowym był również bp Zbigniew Kraszewski.
Grupą Filmowców Katolickich im. św. Maksymiliana Marii Kolbego kierował reż. Romuald Wierzbicki. Wskazano, że „Celem istnienia grupy (…) jest służba Bogu, Kościołowi i wierzącemu społeczeństwu, pogłębianie świadomości religijnej twórców filmowych i dążenie w przyszłości do stworzenia warunków realizacji filmów społeczno–religijnych, ukazujących problemy życia w świetle nauki Chrystusa”. Postanowiono o powołaniu również Ośrodka do Spraw Audiowizualnych Pomocy Duszpasterskich, którego celem miała być realizacja filmów, przeźroczy i nagrań dźwiękowych służących pracy duszpasterskiej, a w skład rady programowej ośrodka powołano: reż. Juliana Kulentego, reż. Romualda Wierzbickiego, fot. Tadeusza Sobieraja, o. Tadeusza Pronobisa SJ i ks. Feliksa Folejewskiego SAC. Nie udało się jednak pozyskać licencji, której wydanie zależało nie od Ministerstwa Kultury i Sztuki, a od Służby Bezpieczeństwa. Grupa jednak nie zrezygnowała ze spotkań formacyjnych i prywatnych.
Przełomem dla dalszej działalności Grupy było prywatne spotkanie reż. Romualda Wierzbickiego z reż. Stanisławem Banasiem, podczas którego reż. Stanisław Banaś podzielił się swoim doświadczeniem udziału w Jury Przeglądu Filmów Nieprofesjonalnych Ziem Zachodnich i Północnych. Według relacji na festiwal ten został nadesłany film „Pielgrzymka” w reżyserii M. Kalinowskiego. Został on wytypowany przez członków Jury do nagrody, a następnie w trakcie obrad wyeliminowany z uwagi na to, że film był religijny i katolicki. Historia ta była inspiracją dla reż. Romualda Wierzbickiego, któremu przyszedł na myśl pomysł zorganizowania niezależnego festiwalu filmów, tworzonych przez katolików w zgodzie z własnymi przekonaniami. Tak narodził się Festiwal i rozpoczęto poszukiwanie dla niego właściwej formuły.
Następnie reż. Romuald Wierzbicki spotkał się z Gwardianem Klasztoru oo. Franciszkanów Konwentualnych w Niepokalanowie – o. Januszem Głazowskim OFM Conv, który zgodził się na organizację Festiwalu w Niepokalanowie. Pieczę nad wydarzeniem ze strony klasztoru miał sprawować o. Roman Soczewka OFM Conv. Po poinformowaniu o organizowaniu I Festiwalu Nieprofesjonalnych Katolickich Filmów Religijno-Moralnych „Niepokalanów 1986”, powołano Komitet Organizacyjny. Początkowo Festiwal został ogłoszony tylko dla amatorów, następnie także dla profesjonalistów. Wydarzenie odbyło się w dniach 17 – 19 stycznia 1986 roku, uzyskując patronat Komisji Episkopatu Polski ds. Środków Społecznego Przekazu oraz Redakcji „Rycerz Niepokalanej”.
Od samego początku Festiwal miał charakter niezależny i wyjątkowy. Był nie tylko wydarzeniem artystycznym, ale też świadectwem, że w przestrzeni publicznej istnieje zapotrzebowanie na głos Kościoła. Pierwsze festiwale odbywały się pod hasłem „Zdobyć cały świat dla Chrystusa przez Niepokalaną” w Domu Rekolekcyjnym „Niepokalanów-Lasek” w skromnych warunkach i w atmosferze rekolekcyjno–modlitewnej. Od V edycji Festiwal stał się wydarzeniem otwartym i wspieranym przez władze, po czym przeniósł się do sali obok Bazyliki i zmienił nazwę na Festiwal Filmów Katolickich.
Także na tym Festiwalu zapadła decyzja o powołaniu Katolickiego Stowarzyszenia Filmowego im. św. Maksymiliana Marii Kolbe, które zostało zarejestrowane przez Sąd Wojewódzki 15 listopada 1990 roku. W lutym 1991 roku Festiwalowi błogosławieństwa udzielił św. Jan Paweł II. Następnie działalność Stowarzyszenia zatwierdziła Konferencja Episkopatu Polski. Od tej pory asystentami i opiekunami duchowymi byli m.in. ks. Jan Chrapek, bp Zbigniew Kraszewski oraz ks. Feliks Folejewski SAC.
VI Festiwal Filmów Katolickich „Niepokalanów 1991” był pierwszą edycją przygotowaną przez formalnie zarejestrowane Stowarzyszenie. W roku 1991 rozpoczęto produkcję filmów w powołanym Zespole Filmowym „Edukacja 2000”. Z inicjatywy KSF zaczęły powstawać również Kluby Wideo (ponad 340 w Polsce i za granicą). Od 1993 roku Festiwal odbywał się jako konkurs międzynarodowy pod nazwą „Międzynarodowy Festiwal Filmów Katolickich «Niepokalanów AD»”. Stowarzyszenie było też jednym z głównych inicjatorów reaktywowania Radia Niepokalanów i powołania Telewizji Niepokalanów (późniejszej Telewizji Puls). W 1997 roku formuła Festiwalu została poszerzona o multimedia.
W 2016 roku Festiwal na stałe opuścił mury Niepokalanowa. W 2017 roku zmienił nazwę na Międzynarodowy Katolicki Festiwal Filmów i Multimediów „KSF Niepokalana AD” organizowany wyłącznie przez Katolickie Stowarzyszenie Filmowe, a od 2024 roku funkcjonuje jako Międzynarodowy Katolicki Festiwal Filmów i Multimediów „Niepokalana” AD.
Festiwal „Niepokalana” przez cztery dekady swojego istnienia przeszedł znaczną ewolucję. Obok filmów fabularnych i dokumentalnych pojawiły się teledyski, programy telewizyjne, reportaże radiowe, a w ostatnich latach także multimedia i fotografia. W 2025 roku Festiwal otrzymał błogosławieństwo papieża Leona XIV. Tegoroczny, jubileuszowy XL Festiwal 2026 również odbywa się pod Patronatem Honorowym m.in. Dykasterii ds. Kultury i Edukacji Stolicy Apostolskiej, a partnerami wydarzenia są m.in. Archidiecezja Warszawska i Wyższe Seminarium Księży Pallotynów w Ołtarzewie.
Historia Festiwalu i Stowarzyszenia to historia ludzi – ich pasji, odwagi i wiary w siłę kultury inspirowanej Ewangelią. Dziś Festiwal „Niepokalana” pozostaje wierny tej misji, stając się miejscem, gdzie spotykają się tradycja i współczesność, duchowość i sztuka. Pragniemy dbać o to dzieło jak o własne, by w przyszłości przekazać je silniejsze kolejnym pokoleniom.
Prezesi Katolickiego Stowarzyszenia Filmowego
śp. Julian Kulenty
08.12.1990 r.
26.03.1994 r.
śp. Zygmunt Gutowski
26.03.1994 r.
03.12.2005 r.
śp. Iwona Romanowska
03.12.2005 r.
15.12.2007 r.
Danuta Stachyra
15.12.2007 r.
13.10.2013 r.
Wiesław Domagalski
13.10.2013 r.
26.04.2016 r.
p.o. Ryszard Nowaczewski
26.04.2016 r.
09.05.2023 r.
Jan Paweł Wierzbicki
od 09.05.2023 r.
(syn współzałożyciela KSF)
Honorowi Członkowie i Zastłużeni Działacze
- ks. prał. Henryk Bartuszek (proboszcz Parafii św. Jakuba w W-wie)
- ks. prał. Kazimierz Gniedziejko (asystent Kościelny KSF)
- bp Marian Błażej Kruszyłowicz
- o. Stanisław Piętka (b. prezes Rycerstwa Niepokalanej)
- s. Angela Ann Żukowski (USA - b. prezes UNDA)
- Grażyna Krupska (dyrektor Biura KSF)
- ks. Ryszard Gołąbek (przewodniczący Jury Festiwalu)
- Wieloletni prezesi: Z. Gutowski, D. Stachyra, R. Nowaczewski
- śp. bp Adam Lepa
- śp. abp Bronisław Dąbrowski
- śp. bp Władysław Miziołek
- śp. bp Jan Chrapek
- śp. bp Zbigniew Kraszewski
- śp. ks. prał. Zdzisław Peszkowski
- śp. o. Feliks Folejewski (b. asystent Kościelny KSF)
- śp. o. Henk Hoekstra (b. prezes OCIC)
- śp. Robert Molhant (Belgia - sekretarz gen. OCIC)
- śp. prof. Andrzej Ruszkowski (Kanada)
Kalendarium w pigułce
- 1981 r. — Z inicjatywy reż. Romualda Wierzbickiego powstaje pielgrzymkowa grupa „filmowców” (zalążek przyszłego stowarzyszenia).
- 1984 r. — W czerwcu odbywa się spotkanie inauguracyjne Grupy Filmowców Katolickich im. św. Maksymiliana Marii Kolbego.
- 1986 r. — W styczniu odbywa się I Festiwal Nieprofesjonalnych Katolickich Filmów Religijno-Moralnych (początkowo w Domu Rekolekcyjnym w Laskach).
- 1990 r. — 15 listopada Katolickie Stowarzyszenie Filmowe zostaje oficjalnie zarejestrowane, a w grudniu odbywa się I Walny Zjazd Członków.
- 1991 r. — Festiwal otrzymuje błogosławieństwo św. Jana Pawła II, a KSF zyskuje oficjalne zatwierdzenie statutowe Konferencji Biskupów Diecezjalnych.
- 1993 r. — Festiwal zyskuje pełną formułę konkursu międzynarodowego. KSF staje się członkiem międzynarodowej organizacji OCIC.
- 1997 r. — Formuła wydarzenia zostaje poszerzona o inne formy multimedialne (zmiana nazwy na Międzynarodowy Katolicki Festiwal Filmów i Multimediów).
- 2016 r. — Festiwal na stałe opuszcza mury Niepokalanowa, rozpoczynając nowy etap działalności.
- 2017 r. — Organizację całkowicie przejmuje KSF. Wydarzenie zmienia nazwę na MKFFiM „KSF Niepokalana AD”.
- 2026 r. — Jubileuszowa, XL edycja Festiwalu odbywa się w Ołtarzewie pod najnowszą, uproszczoną nazwą MKFFiM „Niepokalana” AD.
Przez cztery dekady działalności Katolickie Stowarzyszenie Filmowe wspierało wartości chrześcijańskie w kulturze wizualnej, edukowało młodych dziennikarzy, współtworzyło media katolickie w Polsce (m.in. Radio Niepokalanów, Telewizja Puls) oraz zgromadziło w swoich archiwach około 6800 produkcji festiwalowych.
Symbole Festiwalu
Historyczne logo
Współczesne logo
Historyczna statuetka
Obecna statuetka
.svg.png)
